Κρίστοφερ Ίσεργουντ, «Ο κύριος Νόρις αλλάζει τρένα»

Ο Ίσεργουντ είναι ένας αδηφάγος παρατηρητής. Ιστορικών στιγμών, έξαψης, χειρονομιών, δύσκολα κρυμμένου πάθους, μικρών πραγμάτων που συνήθως, προσπαθώντας να κοιτάμε σταθερά το ευρύ πεδίο, τη γενική αφήγηση, δεν τους δίνουμε σημασία. Αποσπά κινήσεις, μισοειπωμένα λόγια, βλέμματα και αναπνοές, με μια άνεση σχεδόν σοκαριστική. Και, ενώ το κάνει, ενώ εναποθέτει στον καμβά του όλες αυτές τις ήσσονος σημασίας λεπτομέρειες, βλέπει ξαφνικά κανείς πως το σύνολό τους παρουσιάζει πλέον κάτι μεγάλο, τρομερό και αδρά περιγραμμένο, σαν από σίδερο. Κι όμως, το γράψιμό του, η ματιά του, είναι απαλά παστέλ, ακουμπά με την άκρη της πένας το χαρτί, τα λόγια του σχεδόν θυμίζουν έναν ρεαλιστικό λογοτεχνικό πουαντιγισμό. Και πάλι, δεν μένει εκεί: οι ήρωές του, που μιλούν ή αποφεύγουν να μιλήσουν επί της ουσίας, που διακόπτουν τις φράσεις και τις σκέψεις τους για να σκουπίσουν τον ιδρώτα τους ή για να βάλουν ένα ακόμη ποτό —σαν ένα κοινό που παρακολουθεί ένα ιστορικό δράμα στο θέατρο—, κάποιες στιγμές σπάνε, ομολογούν, φωνάζουν δυνατά, τρέχουν, κλείνουν πόρτες και χάνονται μέσα στη νύχτα σαν κυνηγημένοι (είναι κυνηγημένοι), ξέροντας πως το κερί τους, αυτή η φλόγα που τους κρατά στη ζωή και στο προσκήνιο, όπου να ’ναι θα σβήσει από ένα έξαλλο, ένα μοχθηρό φύσημα.

Αυτό, η οξεία παρατηρητικότητα του Ίσεργουντ, είναι το κυριότερο στοιχείο της γραφής του: μελετά την ιστορία με το βλέμμα, με μια γλυκιά οξύτητα που σε καθηλώνει. Και γράφει ένα πολιτικό θρίλερ που σε ανατριχιάζει ακόμη και όταν μιλά για πράγματα άλλα, με ελαφράδα και δροσιά — σχεδόν σαν να αφηγείται ανέκδοτα μέσα σε ένα στρατόπεδο καταναγκαστικής εργασίας.

Το δεύτερο χαρακτηριστικό είναι η λαχτάρα για το σώμα, για την περιπέτεια του σώματος: κανείς ψάχνει τον άλλο, διαρκώς, πάντα, ακόμη και όταν διακυβεύονται πολύ περισσότερα από την ανάγκη για ένα χάδι — ψάχνει ξένα αλλά και το δικό του σώμα, το πλένει, το φροντίζει, το πονά και το ματώνει. Τα δάχτυλα, τα μπράτσα, οι σιλουέτες, είναι λεπτά και μυώδη, απαλά και σκληρά, λευκά και γεμάτα πληγές, αρωματισμένα και βρόμικα, γερασμένα και νεανικά, με ρυτίδες και πομάδες, πλημμυρισμένα μίσος ή πόθο, γερμένα πάνω σε ξένους ώμους, κουρασμένα, με ανάγκες —να βρεθούν με άλλα, να ξεκουραστούν, να ποδοπατηθούν— που δεν ευοδώνονται ποτέ, ή όταν ευοδωθούν προδίδονται. Τα σώματα, αλλά και τα μάτια, και οι ανάσες, είναι το κυρίως αφηγηματικό υλικό του τριαντάχρονου, τότε, συγγραφέα.

Και ύστερα βέβαια είναι η Ιστορία, που την ξέρουμε (την έχουμε βιώσει, και εξακολουθεί να επιδρά επάνω μας, και να μας καταδιώκει, και να την επαναλαμβάνουμε: όχι σαν φάρσα, πάντα σαν τραγωδία). Ο Ίσεργουντ έζησε από πολύ κοντά την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία και τη σκοτεινή άνθηση του ναζισμού, καθώς έμενε και εργαζόταν στο Βερολίνο από το 1929 μέχρι το τρομερό 1933. Οι αναμνήσεις του από την ατμόσφαιρα της πόλης, από την αποφορά του ολοκληρωτισμού, αλλά και από τους ανθρώπους της, τους ανθρωπότυπους που γνώρισε εκεί, τους άντρες και τις γυναίκες που ήρθαν κοντά του με ένα μυρωδάτο τσιγάρο στα χείλη, αποτυπώνονται στον Κύριο Νόρις (1935) και στο σπονδυλωτό Αντίο, Βερολίνο, που εκδόθηκε 4 χρόνια μετά (μολονότι ο Κύριος Νόρις γράφτηκε για να ενταχθεί κι αυτός στο Αντίο, ήταν ήδη πολύ ογκώδης — ενώ η νουβέλα «Σάλι Μπόουλς», το εκτενέστερο κομμάτι του δεύτερου βιβλίου, στάθηκε η αφορμή για να γυριστεί το περίφημο κινηματογραφικό Καμπαρέ με τη Μινέλι).

Στιγμές Ιστορίας, λοιπόν:

Το Βερολίνο ήταν σε κατάσταση εμφυλίου πολέμου. Η έκρηξη μίσους ερχόταν ξαφνικά, δίχως προειδοποίηση, από το πουθενά· στις γωνιές του δρόμου, στα εστιατόρια, στους κινηματογράφους, στις αίθουσες χορού, στα λουτρά· τα μεσάνυχτα, μετά το πρωινό, στα μισά του απογεύματος. Μαχαίρια τραβιόντουσαν, χτυπήματα δίνονταν με ακιδωτά δαχτυλίδια, με μπιροπότηρα, με πόδια από καρέκλες. […] Καταμεσής ενός κατάμεστου δρόμου, ένας νέος άντρας δεχόταν επίθεση, τον γύμνωναν, τον ξυλοκοπούσαν και τον άφηναν αιμόφυρτο στο πεζοδρόμιο· σε δεκαπέντε δευτερόλεπτα όλα τελείωναν και οι επιτιθέμενοι εξαφανίζονταν.

Οι διαπραγματεύσεις του Χίτλερ με τη Δεξιά είχαν διακοπεί· η σβάστικα φλέρταρε ακόμα και με το Σφυροδρέπανο. Τηλεφωνικές συνομιλίες […] είχαν ήδη πραγματοποιηθεί μεταξύ των εχθρικών στρατοπέδων. Τα τάγματα εφόδου των ναζί ενώνονταν με τους κομουνιστές στα πλήθη που γιούχαραν τους απεργοσπάστες και τους πετροβολούσαν.

«Τα σύνορα μοιάζουν να στενεύουν, ώσπου σχεδόν δεν έχεις χώρο ν’ ανασάνεις».

«Τι δυσάρεστη αίσθηση που πρέπει να είναι αυτή».

«Είναι», είπε ο Άρθουρ αναστενάζοντας.  «Όντως είναι. Ίσως τα νεύρα μου να είναι λίγο τεντωμένα αυτή τη στιγμή, αλλά πρέπει να ομολογήσω ότι, για μένα, οι χώρες της Ευρώπης δεν είναι τίποτα λιγότερο ή περισσότερο από μια σειρά ποντικοπαγίδες. Σε κάποιες από αυτές το τυρί είναι ανώτερης ποιότητας, αυτή είναι η μόνη διαφορά».

Άρθουρ, Άρθουρ Νόρις: ένας από τους πιο συναρπαστικά δοσμένους ήρωες της λογοτεχνίας του 20ού αιώνα.

Εξαιρετικό μυθιστόρημα, απαραίτητο ανάγνωσμα, σε μια πραγματικά πολύ όμορφη έκδοση από το Μεταίχμιο (μετάφραση Ιωάννα Ηλιάδη). Και, ας σημειωθεί, ένα βασικό LGBT βιβλίο, εκτός όλων των άλλων.

Κυριάκος Αθανασιάδης

Gillian Flynn: τρία βιβλία

For starters, να πω ότι άρχισα να διαβάζω τα Αιχμηρά αντικείμενα επειδή έγραψε για το βιβλίο τόσο καλά λόγια ο Stephen King. Θα μου πεις, ναι, οκέι, αυτό είναι μάρκετινγκ, αλλά προφανώς πιάνει, και μάλιστα σε αυτή την περίπτωση η εντύπωση του κυρίου Κινγκ έγινε και δική μου.

H Gillian Flynn έχει γράψει όλα κι όλα τρία βιβλία (στα ελληνικά κυκλοφορούν όλα από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο). Αστυνομικά μυθιστορήματα που διαδραματίζονται στην πολιτεία του Μισούρι, στον τόπο όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε. Οι πρωταγωνίστριες και στα τρία βιβλία είναι βαθιά προβληματικά και περίπλοκα άτομα που αναγκάζονται να επιστρέψουν στον τόπο της καταγωγής τους (ή να ακολουθήσουν το σύζυγό τους στο τόπο από όπου εκείνος κατάγεται στην περίπτωση του Gone Girl) κι εκεί να αντιμετωπίσουν δαίμονες του παρελθόντος και του τώρα.

Ας τα πάρουμε με τη σειρά:

«Αιχμηρά αντικείμενα»
Η Καμίλ Πρίκερ είναι δημοσιογράφος σε τριτοτέταρτη εφημερίδα του Σικάγου, όταν στον τόπο από τον οποίο κατάγεται εξαφανίζεται ένα κοριτσάκι. Καθώς μόλις τον προηγούμενο χρόνο είχε συμβεί το ίδιο, στέλνεται εκεί για να κάνει το ρεπορτάζ με την ελπίδα να ανεβάσει την κακή κυκλοφορία της εφημερίδας. Η Καμίλ Πρίκερ είναι καταθλιπτική και καταστροφική (κόβεται, χαράσσει λέξεις σε όλο της το σώμα χρησιμοποιώντας αιχμηρά αντικείμενα: cutter). Η τελειομανής, άψυχη μητέρα της, η τέλεια (όμορφη, δημοφιλής) έφηβη αδελφή της και μια κοινωνία που δεν ανοίγεται εύκολα είναι το περιβάλλον που υποδέχεται την Καμίλ, η οποία παρακολουθεί την αστυνομική έρευνα, αλλά είναι η δική της προσωπική έρευνα που ξεκλειδώνει τις πληροφορίες για τη λύση του μυστηρίου. Μόνο που οι πόρτες οδηγούν σε σημείο που δεν το είχε φανταστεί και κορυφώνεται έτσι η προσωπική της τραγωδία.— Σε κρατάει με δυνατή, σφιχτή πλοκή ως το τέλος, όπου σου επιφυλάσσει και μια ανατροπή.


«Σκοτεινός τόπος»
Το αγαπημένο μου από τα τρία. Σκληρό βιβλίο, καθώς σε αυτό περιγράφεται μέρα με την ημέρα και λεπτό προς λεπτό το χρονικό της δολοφονίας μιας μητέρας και των δύο κοριτσιών της. Μιας δολοφονίας προαναγγελθείσας, καθώς από το πρώτο κιόλας κεφάλαιο η Λίμπι Ντέι αυτοσυστήνεται, και δίνει το πλαίσιο της ιστορίας της. Ήταν επτά ετών όταν δολοφονήθηκαν μέσα στο σπίτι όπου ζούσαν όλοι μαζί, η μητέρα και οι δύο μεγαλύτερες αδελφές της. Για τη δολοφονία κατηγορείται και είναι στη φυλακή ήδη 24 χρόνια ο μεγαλύτερος αδελφός της, που ήταν την ημέρα της τραγωδίας 15 ετών. Η Λίμπι καταθέτει ότι τον είδε στο σπίτι (ενώ έλειπε νωρίτερα) κι έτσι καταδικάζεται για τη δολοφονία και δεν κάνει έφεση ποτέ. Όταν, στα 31 της, τελειώνουν τα χρήματα που είχαν συγκεντρωθεί ως φιλανθρωπία «για την καημένη εφτάχρονη Λίμπι, θύμα της τραγωδίας», της γίνεται η πρόταση από ένα κλαμπ υποστηρικτών της αθωότητας του αδελφού της να συμμετέχει με αμοιβή σε έρευνα για συγκέντρωση στοιχείων. Τι συνέβη στην πραγματικότητα τα ξημερώματα της 2ας προς την 3η Ιανουαρίου το 1985; — Με εναλλασσόμενη αφήγηση ανά κεφάλαιο στο παρελθόν και στο παρόν, ξεδιπλώνεται η τραγωδία και φωτίζονται τα σκοτεινά σημεία.

«Το κορίτσι που εξαφανίστηκε»
Το κακό είναι ότι είδα πρώτα την ταινία και μετά διάβασα το βιβλίο. Διότι η ταινία, for once είναι ΠΟΛΥ καλή, και ακολουθεί πιστά το βιβλίο. Δεν είναι τυχαίο ότι το σενάριο έγραψε η ίδια η Φλιν. Δε θα πω πολλά, παρά μόνο ότι η πλοκή είναι ευφυής, και οι χαρακτήρες θα μπορούσαν να είναι αληθινοί σε μια μικρότερη κλίμακα. Πόσο καλά γνωρίζουμε τους συντρόφους/συζύγους μας; Πόσο καλά μας ξέρουν εκείνοι; Σε ποιο βαθμό υποκρινόμαστε και ως πότε μπορούμε να είμαστε ο εαυτός μας;

Το Sharp Objects (Αιχμηρά Αντικείμενα) θα γίνει, σύμφωνα με τις ανακοινώσεις, τηλεοπτική σειρά, ενώ το Dark Places (Σκοτεινός Τόπος) θα βγει στις 2 Ιουλίου στους κινηματογράφους με πρωταγωνίστρια τη Charlize Theron. Αν έχει διαβάσει κανείς το βιβλίο αντιλαμβάνεται αμέσως ότι η Amy Adams -η πρώτη επιλογή για την ταινία- ταιριάζει γάντι, τουλάχιστον εμφανισιακά, στο ρόλο της Λίμπι Ντέι (μικροσκοπική κοκκινομάλλα με μεγάλα μπλε μάτια και μεγάλο στήθος), αλλά, οκέι, in Charlize we trust. To Gone Girl το έχουμε ήδη δει (και συζητήσει πολύ) και στην Ελλάδα, με τον Μπεν Άφλεκ και τη Ρόζαμάουντ Πάικ να κουμπώνουν, κατά τη γνώμη μου, στους ρόλους τέλεια. Ειδικά ο Άφλεκ (αχώνευτος ακόμα κι όταν θέλει να είναι συμπαθητικός).

Εδώ να πω και κάτι ακόμη: Οι χαρακτήρες της Φλιν δεν είναι άσπρο-μαύρο, καλοί ή κακοί και οι γυναικειοι χαρακτήρες της δεν είναι εξιδανικευμένοι κι αυτό εκτός από έντιμο το κάνει και πιο ρεαλιστικό, πιο κοντά σε αυτό που είμαστε. Η Λίμπι Ντέι, για παράδειγμα, είναι το θύμα μιας οικογενειακής τραγωδίας αλλά είναι και κλέφτρα, καιροσκόπος και και, όπως η ίδια ομολογεί στην πρώτη κιόλας σελίδα του βιβλιου, ζηλιάρα και κακιά. Η Φλιν αγαπά πολύ την εναλλασσόμενη αφήγηση και, ειδικά στο Κορίτσι που Εξαφανίστηκε, η εναλλαγή αφήγησης και οι ανατροπές δείχνουν πολύ ξεκάθαρα τις αντιφάσεις των χαρακτήρων.

Χαίρομαι πολύ και λίγο ζηλεύω που νέοι άνθρωποι γράφουν, εκδίδουν και κυκλοφορούν παγκοσμίως ωραία βιβλία.

Κική Τσιλιγγερίδου